Soru ve Cevaplarla İslam ve Siyer Soruları Forumundan En faziletli sahabi kimdir, dört Halife'nin diğer sahabeleri içindeki durumu? Hakkında Kısa Bilgi
  1. 1

    Reklam

    En faziletli sahabi kimdir, dört Halife'nin diğer sahabeleri içindeki durumu?

    Reklam




    Sahabelerin her biri müçtehiddir. İçtihadında hata yapsa bir sevap alır, isabet ettirdikleri takdirde iki sevap alırlar.
    1) Dört Halife'nin Diğer Sahabeler İçindeki Durumu

    Ümmet içinde en faziletlilerin sahabe oluşu açıklandıktan sonra, Hz. Ebû Bekir(ra)'in sıddık ünvanını, tereddütsüz onun nübüvveti ve miracı tasdikinden dolayı aldığını açıklar.(1) Bu açıklaması kısa ve açık değilse de biz buradan, Hz. Ebû Bekir (ra)'in niçin sahabeler içinde en faziletli olduğunun bir sebebini görürüz. O da, onun iman ve teslimiyetteki yüksek keyfiyetidir. Allah ve Rasulüne (asm) sarsılmaz bağlılığıdır. Bunlar yanında onu sahabelerin ve ümmetin en faziletlisi yapan başka sebepler de vardır. İmanda önceliği, iyiliklere sebep olması ve kendinden sonra gelenlerin iman etmesindeki payı, en tehlikeli zamanlarda Rasulüllaha (asm) malı ile canı ile destek olması, İslamı anlayışı ve ibadeti gibi hususlar onu ümmet ve sahabeler içinde en yüksek dereceye çıkarmaktadır.

    et-Taftazânî sonra, Hz. Ömer (ra)'e Fârûk ünvanının, hükümlerinde ve davalarda hak ile batılın arasını ayırdığı için verildiğini belirtir.(2) Burada onun hakka, hak olan İslama, hakkı her şeyin üstünde tuttuğuna, kendisini hakka teslim edişine, bu özelliğinin öne çıkışına işaret vardır. O Müslüman olduğu zaman da Kureyş'e ve onların şahsında bütün dünyaya korkmadan, çekinmeden, her şeyi göze alarak meydan okumuştur.(3) Kendisinin bu yönü ile hakka ne derece çok taraftar olduğu, ne kadar güçlü inandığı anlaşılmaktadır. Üstünlüğünün sebeplerinden birinin bu olduğu ortaya çıkmaktadır.(4)

    Sonra Hz. Osman (ra)'ın, önce Rasulüllah'ın (asm) kızı Rukiyye (ra) ile o vefat edince Ümmü Gülsüm ile evlendiğini bu sebepten kendisine iki Nur sahibi (Zünnûreyn) dendiğini "Bir kızım daha olsaydı seninle (yine) evlendirirdim." buyrulduğunu zikreder.(5) Biz buradan Hz. Peygamber (asm)'in Hz. Osman (ra)'ı çok beğendiğini, sevdiğini, ondan razı olduğunu, çıkarmaktayız. Elbette O, bir kimseyi heva ve hevesine uyarak çok sevmez ve beğenmez. Hz. Peygamber'in (asm) dostları müminler ve müttakilerdir. Eğer O Hz. Osman (ra)'ı beğeniyor, pek seviyor, ondan razı olduğunu bu sözleri ile belirtiyorsa, bizim de Rasulüllah (asm)'a uyarak, onu beğenmemiz, sevmemiz ona karşı müsbet fikirler taşımamız, tenkid etmememiz gerekir. O kendisini pek beğenmiş, kızlarını ona vermişse kendisinin mümin ve müttaki oluşunu ortaya koymuş demektir. Çünkü mümin olmayan birisine Müslümanlar kızlarını veremezler. Demek o mümindi. Rasulüllah (asm)'ın tavsifleri ile müttaki idi. Melekler de kendisinden haya ediyorlardı.(6)

    et-Taftazânî sonra, Hz. Ali el-Murtaza'nın, (ra) Allah'a kulluk yapanlardan olduğunu ve ihlası ile kendini ortaya koyduğunu belirtir.(7) Nesefi'nin diğer Ehl-i Sünnet kelamcılarının Hz. Ali'yi Murtazâ olarak anmaları Allah ve Rasulü'nün kendisinden razı olduğunu belirtmek içindir.(8) Yani Hz. Ali'yi (ra) Allah ve Rasulü çok sevmektedir. O da o ikisini çok sever, onların rızasını kazanmıştır. Onun bu hali hadis-i şeriflerde de belirtilmiştir.(9) Taftazânî Hz. Ali (ra)'nin ibadet ihlas ve zühd cihetinin öne çıktığına işaret etmektedir. Allah ve Rasulünün kendini sevdiği, kendisinden razı olunan, Allah Rasulüne damad olan bir kimse elbette mümindir, muttakidir, övülmeye ve sevilmeye layıktır. Hem yüce Allah bir ayetinde onun Rasulüllahın dostu olduğunu belirtmiştir.(10)

    et-Taftazânî'ye göre selef (sahabeler, onların çoğu ve tabiîn) dört halifenin üstünlük tertibini hilafet tertiblerine göre sıralamışlardır. "Zahir olan şu ki, onların ellerinde buna bir delil olmasaydı, böyle hükmetmezlerdi."(11) hükmünü de zikreden Taftazânî'dir.

    2) Bazı Hadis-i Şeriflerin Raşid Halifelerin Fazilet Tertibine İşaretleri:

    Aslında hadis-i şeriflere bu konu düşünülerek bakılırsa, dört Raşid halifenin derecelerine ve hilafet sıralarına işaretlerin olduğu görülecektir:

    Muhammed b. Hanefiyye'nin babası Hz. Ali'ye "Rasulüllahtan sonra en hayırlı insan kimdir?" sorusuna Hz. Ali (ra): sırasıyla Hz. Ebû Bekir'i, Ömer'i, Osmanı (ra) sayarak açıkca cevap vermiştir.(12) Cennetle müjdelenenler hadisine bakılırsa, Eris Kuyusu başına Önce Ebû Bekir (ra) sonra Ömer (ra) sonra Osman (ra) gelmiştir.(13) Bu durum onların fazilet tertibine bir işaret olabilir. Yine Allah Rasulü bir gün, "Hz. Ebû Bekir Ömer ve Osman (ra) Uhud Dağına" çıkmış dağ sallanınca; "Dur ey Uhud, senin üzerinde Nebi Sıddik ve İki Şehid var."buyurmuşlardır.(14)

    Buhari, bu hadiste geçen sahabelerin adlarını "Ebû Bekir Ömer, Osman" sırasıyla zikrettiği gibi, Rasulüllah (sav) de hadis-i şerifte önce kendisinden sonra Hz. Ebû Bekir'den, sonra Hz. Ömer'le Osman'dan söz etmiştir. Hz. Ebû Bekir'i kendisinden sonra zikretmesi, onun büyüklüğüne üstünlüğüne bir işaret değil midir? Ayrıca bu hadis-i şerifte Hz. Ömer ile Hz. Osman'ın şehid edileceklerini de haber vermiştir.

    Rasulüllah (sav) Hz. Ali'den nakledilen bir başka hadis-i şerifte de:
    "Ben Ebû Bekir ve Ömer (bir) oldum. Ben Ebû Bekir ve Ömer (birlikte) işledim. Ben Ebû Bekir ve Ömer (birlikte) yürüdüm..."(15)
    buyurmuştur. Bu da ümmet ve sahabeler içinde üstünlük bakımından önce Hz. Ebû Bekir'in sonra Hz. Ömer'in (ra) geldiğini gösterir.

    Yine Buhari'de geçen bir hadis-i şerifte, Abdullah b. Ömer'den (ra) şu rivayet vardır: O dedi ki:
    "Biz Nebi (sav) zamanında kimseyi Ebû Bekir'le, sonra Ömer'le, sonra Osman'la eşit (müsavi) tutmazdık. Sonra da, Rasulüllah'ın sahabelerini kendi aralarında (biri diğerine üstündür diye) tefâdülü terk ederdik."(16)
    Burada söylenişe bakılırsa birkaç cihet akla gelir:

    Birincisi: Abdullah b. Abbas (ölm. H. 68) alim bir sahabe olarak, Rasulüllah (sav) zamanında hemen herkes tarafından kabullenilen, herkesin bildiği bir durumdan söz etmektedir. O da, başta Ebû Bekir (ra) olarak sahabelerden hiç birinin dört halife ile fazilette eşit görülmemesidir.(17) Elbette Rasulüllah (sav) de ashabının böyle düşündüğünü biliyordu. Kendisi de böyle biliyordu. Eğer bu şekilde bilmeseydi, onların kanatlerini düzeltecekti.

    İkincisi: Abdullah b. Abbas (ra) hadis-i şerifi naklederken önce Hz. Ebû Bekiri, sonra sırası ile Aşere-i Mübeşşereden olan Raşid halifeleri, saymaktadır. Buradan fazilette birinci ve ilk olanın Hz. Ebû Bekir (ra) olduğu anlaşıldığı gibi, Abdullah b. Abbas'ın da bu kanaatte olduğu ortaya çıkar.

    Üçüncüsü: Dört halife bu hadis-i şerife göre bütün sahabelerden üstündür, kendi aralarındaki üstünlük sırası da buradaki tertibe göredir.

    Dördüncüsü: Seleften olan sahabeler, burada adı geçenleri, bu sıraya göre bütün sahabelerden üstün tutmalarına rağmen, diğer sahabelerin hangisi diğerinden üstündür hususunu proplem etmemişlerdi. Daha sonra bu proplem ortaya çıktı.(18)

    Hulafây-ı Raşidinin hilafete geliş sıraları, halifeliklerindeki icraatları ve hilafetlerinde meydana gelen hadiseler de onların faziletlerine birer işaret sayılabilir.





    Paylaş
    En faziletli sahabi kimdir, dört Halife'nin diğer sahabeleri içindeki durumu? Mumine Forum

  2. 2
    Reklam




    et-Taftazâni de proplemi münakaşa ettikten sonra, "Selef (sahabeler ve tabiîn) Osmanı, Ali'ye (ra) üstün tutma hususunda tevakkuf ettiler. Şöyle ki, "Tafdil-i şeyhayni, muhabbet-i Hateneyni (Hz. Ebû Bekir ve Ömer'in diğerlerine üstünlüğü, iki damad Hz. Osman ve Hz. Ali'nin çok sevilmesini) ve insafı Ehl-i sünnetin alametlerinden kıldılar." der ve hılafet sıralarını aynen kabul eder.(19) Sonra herbirinin hilafete nasıl geldiğini açıklar. Ona göre de dört halifenin hilafetlerinde icma vardır. "Hazreti Ali'nin hilafetinde vaki olan muhalefetler, savaşlar (cemel sıffîn savaşları) onun halifeliği hususundaki anlaşmazlıktan değil, ictihaddaki hatadandır."(20)

    Görüldüğü gibi Taftazânî Hz. Ali (ra) dönemindeki savaşları, diğer Ehl-i Sünnet alimleri gibi ictihadtan ve ictihad hatasından çıkan savaşlar olarak görmektedir. Burada sahabeyi tenkid ve ta'n yoktur. Aksine yüceltmek söz konusudur. Taftazânî onları fıskla ve dalâlette olmakla suçlamıyor. Hz. Ali'nin (ra) ictihadında isabetli, Muaviyenin (ra) ictihadında hata yaptığını zikrediyor. Müctehidler hata yaptıkları takdirde de sevap alacakları için burada ictihadında hata eden Muaviye (ra) sapıklıkla ve fıskla suçlanıp tenkid edilmiyor, müctehidlikle, hayırla anılıyor. Çünkü, ictihadında hata eden bir müctehid sapıklık ve fıska girmekle suçlanamaz.(21)

    Kaynaklar:

    1) Hâşiyetu'l-Kestellî s. 177-178.
    2) Age, s. 178.
    3) Târîhu'l-İslâm, s. 172 vd.
    4) Hz. Ömer'in Dindarlığını bir rüya münasebeti ile Rasulüllahın açıklaması Sahîhu'l-Buhârî, IV, 201.
    5) Hâşiyetu'l-Kestellî s. 178.
    6) Onun hakkındaki hadisler için bk. Sahîhu'l-Buhârî IV, 196 (cennetle müjdelenenler bahsi), IV, 202 vd.
    7) Hâşeyetu'l-Kestellî s. 178.
    8) Şerhu'l-Akâid s. 322.
    9) Sahîhu'l-Buhârî IV, 207 (Hayber savaşı ile ilgili hadis-i şerifte bu durum açıklanır. Ayrıca Rasulüllah (sav) Tebuk seferine çıkarken kendisi yanında onun mevkiinin, Musa (AS) yanında Harun'un mevkii gibi olduğunu belirtmiştir.
    10) bk. Mâide 5/55; et-Taberî, Muhibbüddîn Ahmed b. Abdullah Zehâiru'l-Ukbâ,
    Kahire, 1357, s. 102 vd.
    11) Hâşiyetu'l-Kestellî Alâ Şerhi'l-Akâid s. 178.
    12) Sahîhu'l-Buhârî IV, 195 (Fezai'l-Bab, 5).
    13) Sahîhu'l-Buhârî IV, 196.
    14) Sahîhu'l-Buhârî IV, 197; 204.
    15) Sahîhu'l-Buhârî IV, 197.
    16) Sahîhu'l-Buhârî IV, 203.
    17) Adale kelimesi için bk. el-Mu'cemu'l-Vasît s. 588; el-Mufredât s. 325.
    18) Sahabenin bütün ümmetten, dört halifenin diğerlerinden daha faziletli olduğu konusu için bk. el-Heytemi, Ahmed b. Hacer, es-Savâiku'l-Muhrika, s.
    210, 213; Sübülü's-Selâm IV, 127 (şehadetler bahsi); Haşiyetu'l-Kestellî s.
    19) Hâşiyetu'l-Kestellî, alâ Şerhi'l-Akâid s. 179.
    20) Hâşiyetu'l-Kestellî 'ala Şerhu'l-Akâid s. 180.
    21) Bk. Şerhu'l-Akâid s. 325, Hâşiyetu'l-Kestellî 'alâ Şerhi'l-Akâid, s. 180-181.


    Sorularla İslamiyet