Eğitim Bölümü ve İslamda Eğitim Forumundan İslam'ın Çocuklara Verdiği Değer Hakkında Kısa Bilgi
  1. 1

    Reklam

    İslam'ın Çocuklara Verdiği Değer

    Reklam




    İSLAM'IN ÇOCUKLARA VERDİĞİ DEĞER
    Kız çocuklarının diri diri gömüldüğü bir topluma1 peygamber olarak gönderilen Hz. Muhammed (s.a.v.) kız olsun, erkek olsun, bütün çocuklara eşit muamele ve sevgi göstermeyi emrediyordu, islâm nazarında insan, "ahsen-i takvim" (=en gü-zel bir yaratılış) üzere yaratılmış2 ve mahlûkatın en şereflisi olarak kabul edilmiştir3, insan yavrusu olan çocuğun da bu özelliklere sahip olacağı gayet tabiîdir. Nitekim gerek Kur'ân-ı Kerîm, gerekse Hadis-i Şeriflerde, çocuğun değerinden bahseden ifadelere sık sık rastlamak mümkündür.
    İslâm, Kur'ân'ın ifadesiyle çocukların, dünya hayatının bir süsü olduğunu* bildirirken; Hz. Peygamberin diliyle de sâlih evladı, kişinin ölümünden sonra, sevabını devam ettirecek bir hayır kaynağı olarak nitelendirmektedir.5 Kur'ân'daki pek çok âyetin bizzat çocuklardan ve çocuklarla ilgili hükümlerden bahsetmesi, Hz. Peygamberin çocuklarla ilgili pek çok hadisi; ve nitekim Hz. Ömer'in (r.a.) çocuklara bulûğ çağına kadar 100 dirhem nafaka bağlaması.6 çocuğun İslâmdaki yerinin ve değerinin ifadeleridir.
    1. Kur'ân Ayetlerinde Çocuğun Değeri
    Kur'ân-ı Kerîm, anne babaların evlatlarına karşı yaratılıştan ve içten gelen bir sevgi ve şefkat beslediklerini ifade etmektedir. Bu durum bazı ayetlerde çocuk kelimesi yerine, gözbebe-ği manasına gelen "kurratu ayn" tabirinin kullanılmasından anlaşıldığı gibi7; Hz. Yusuf'un (a.s.) kaybolması karşısında, Hz. Yakub'un (a.s.) ona karşı duyduğu şefkat ve hasretten dolayı, gözlerinin kör olmasına sebep olan ağlayış ve ızdıraplarını dile getiren ayetlerden de8 anlaşılabilir.
    Küçük bir bebek iken Nil nehrine atılmak zorunda kalan Hz. Musa'nın (as.) annesinin durumunu anlatan âyetler de9, annenin çocuğa karşı duyduğu derin sevgi ve şefkatin etkileyici ifadeleridir.
    Dünyada hoşa giden her çeşit güzellikten toplandığı yer olan ahiret ve cennet hayatında da çocukların varlığından bahsedilmektedir. Kur'ân-ı Kerîm üç ayn sûrede, "saçılmış inciler"e benzetilen cennet çocuklarından bahsetmektedir.10
    Kur'ân'da çocuğun insanlara sevimli gösterildiğinden bahsedilmiş11, ancak müminlerin dikkatli olmaları gereği hatırlatılarak, mal ve çoluk-çocuğun, onları Allah'ı anmaktan alı-koymaması emredilmiştir.12 Bir ayette ise, mal ve çocuklar bir fitne (imtihan vasıtası) olarak nitelendirilerek, gerçek mükâfatın Allah katında olduğuna dikkat çekilmiştir.13
    Kur'ân'da direkt olarak çocuklardan bahseden ayetlerin sayısı 297'dir. Ancak çeşitli yönlerden çocukla alâkalı ayetle-rin sayısı 342'yi bulmaktadır.14 Öte yandan çocukla ilgili en önemli kavramlardan biri olan terbiye (eğitim) fiilinden bahse-den "Rabb" kelimesi ise, Kur'ân'da Allah isminden sonra en çok zikredilen bir kelime olup15, 965 defa anılmıştır.16
    Konumuz açısından Kur'ân'a bakıldığında, çeşitli âyetlerde yer alan baba-oğul ilişkilerinin tümünde, babanın oğula hitap tarzının her zaman şefkat ve merhamet ifadesi olan "Yavru-cuğum, Oğulcuğum" şeklinde olduğu görülecektir.17
    "Lokman, oğluna öğüt vererek O "Ey oğulcuğum! Allah'a eş koşma, doğrusu eş koşmak büyük bir zulümdür" demişti. ... "Ey oğulcuğum! işlediğin şey bir hardal tanesi olsa da, bir kayanın içinde veya göklerde, yahut yerin derinliklerinde bulunsa, Allah onu getirip meydana kor." Doğrusu Allah diğer kutsal kitaplarda (Tevrat, İncil) rastlanmayan (*) bu hitap tarzının, İslâm'ın kutsal kitabı Kur'ân-ı Kerîm'in pek çok ayetlerinde yer alması dikkate değer bir konudur. Gerçekten, baba-evlât ilişkilerinde sevgi ve şefkat yüklü bu ifadelerin Kur'ân ayetleri aracılığı ile insanlara duyurulması bile-İslâm'ın çocuklara verdiği değeri belirtmesi bakımından-yeterlidir kanaatindeyiz.
    2. Hz. Peygamber'in Sünnetinde Çocuğun Değeri
    "Âlemlere rahmet olarak gönderilen"18 Hz. Muhammed (s.a.v.), ilk önce kız-erkek ayırımını ortadan kaldırmış ve çocuklar arasıda eşit davranılmasını emretmişti.19 Aynı şekilde çocuklara beddua etmeyi yasaklamış,20 "Küçüklerimize şefkat göstermeyen bizden değildir."21 buyurarak, çocuklara karşı sevgi ve şefkat göstermeyi manevî müeyyidelerle topluma kabul ettirmiş ve bunda da oldukça laıîf'tir, her şeyden haberdârdır... Ey oğulcuğum! Namazı kıl iyiliği emredip, kötülüğü önle, başına gelen şeye sabret; doğrusu bunlar azmedilmeğe, değer işlerdir." (Lokman, 31/13, 16, 17.
    "Çocuk (Hz. ismail) kendisinin yanısıra yürümeye başladığı çağa ulaşınca, (Hz. ibrahim): Ey oğulcuğum! Doğrusu hen uykuda iken seni boğazladığımı görüyorum, bir düşün, ne dersin?" dedi. (Hz. ismail) "Ey babacığım! Ne ile emrolunduysan onu yap, inşâallah sabredenleden olduğumu göreceksin" dedi. Saf fal, 37/102.
    Yûsuf babasına "Babacağım! Rüyamda onbir yıldız, güneş ve ay'ın bana secde etliklerini gördüm" demişti... Ana babasını tahtın üzerine oturttu, hepsi ona hürmet için eğildiler. O zaman Yûsuf: "Babacığım! işte bu, vaktiyle gördüğüm rüyanın çıkışıdır. Rabbim onu gerçekleştirdi..." Yûsuf, 12/4, 100.
    "(Hz. ibrahim) babasına şöyle demişti: "Babacığım! işitmeyen, görmeyen ve sana hiçbir faydası olmayan şeylere niçin tapıyorsun?... Babacığım! Doğrusu, sana gelmeyen bir ilim bana geldi. Bana uy ki, seni doğru yola eriştireyim... Babacığım! Doğrusu sana Rahman katından bir azabın gel-mesinden korkuyorum ki, böylece şeytanın dostu olarak kalırsın." Meryem, 19/42, 43,44, 45. başarılı olmuştu. Bu basanda, Hz. Peygamberin bizzat kendi hayatında çocuklara karşı gös-terdiği sevgi ve ilginin rolü büyüktür. O'nun çocuklara karşı şefkat ve merhametinin çeşitli misallerini aktarmak yerinde olur.
    Hz. Peygamberi (s.a.v.), "Çocuklarına ve ailesine karşı insanların en şefkatlisi" olarak vasıflandıran Hz. Enes (r.a.), şöyle demektedir: "Ailesine karşı Ondan daha şefkatli olan hiç kimseyi görmedim. Oğlu İbrahim’in, Medine'nin kenar mahallelerinde oturan süt annesi vardı. Süt annenin kocası demircilik yapmaktaydı. Beraberinde biz de olduğumuz halde Hz. Peygamber, oraya çocuğu görmek için giderdi. Varınca, duman dolu eve girer, çocuğu kucağına alarak koklar ve öper, bir süre sonra dönerdi."22 Henüz süt emme çağında iken vefat eden İbrahim'in ölüm ânını konu alan bir hadiste ise, Hz. Peygamber'in can vermekte olan oğlunu kucağına alıp öptüğü, bu sırada gözlerinden yaşlar boşandığı bildirilmekte ve bu durumu gören Abdurrahman b. Avf'ın (r.a.), "Siz de mi ağlıyorsunuz, Yâ Rasûlallah" demesi üzerine, "Bu ağlayış rahmet ve merhamettendir. Göz ağlar, kalp mahzun olur, fakat biz ancak Rabbimizin hoşnut olacağı şeyi söyleriz. İbrahim! Senden ayrıldığımız içen gerçekten mahzunuz." cevabını verdiği, rivayet edilmektedir.23 Yine buna benzer bir olayda, kucağında can vermekte olan çocuğa bakınca dayanamamış ve gözleri yaşla dolmuştu. O'nun ağladığını görenler, "Bu nedir Yâ Resûlallah?" diye sorunca, "Bu, Allah'ın, kullarının kalplerine yerleştirdiği bir rahmet ve merhamettir. Allah, kullan arasında ancak merhametli olanlara rahmetiyle muamele eder."24 buyurmuştu.
    Hz. Peygamber'in çocukları öptüğünü gören bir bedevi, bunu yadırgamış ve "Demek siz çocukları öpüyorsunuz ha!.. Halbuki biz onları hiç öpmeyiz!" demekten kendini alamamıştı. Bunun üzerine Hz. Peygamber: "Şayet senin kalbinden Allah merhameti söküp almışsa, ben ne yapabilirim."25 buyurarak, çocuk sevgisinden yoksun bir kalpte merhametin de bulunamayacağını ifade etmişti.
    Hadis kitaplarında daha pek çok örneğini bulabileceğimiz, şefkat ve merhameti bu dereceye varan Hz. Peygamber'in çocuklara olan sevgisini çeşitli yönleriyle görmek mümkündür. Zaman zaman torunları Hz. Hasan ve Hz. Hüseyin'i (r.a.) bağrına basarak öpen ve onlar için dua eden26 Hz. Peygamber, bu sevgi ve şefkati diğer çocuklara da göstermekteydi. Çocukluğunun büyük bölümünü Hz. Peygamber'in torunlarıyla birlikte geçiren ve yıllar sonra İslâm ordusunun komutanlık görevini üstlenen Üsâme b. Zeyd (r.a.), Hz. Peygamber'in bir dizine kendisini, diğer dizine de torunu Hasan'ı oturttuğunu, sonra ikisini de bağrına basarak, "Ey Rabbim, bunlara merhamet et; çünkü ben de bunlara karşı merhametliyim" diyerek dua ettiğini rivayet et-mektedir.27 Yusuf b. Abdullah (r.a.) adındaki şahabı de, "Hz. Peygamber beni kucağına oturttu, başımı okşadı ve bana Yusuf ismini verdi" demektedir.28 Aşağıdaki hadis ise daha ilgi çekicidir. Hz. Enes anlatıyor: "Yahudilerden bir çocuk hastalanmıştı. Nebî (s.a.v.) onu ziyarete gitti. Başucunda oturarak ona, 'Müslüman ol! ' dedi. Bunun üzerine çocuk, yanındaki babasına baktı; babası, 'Ebu'l-Kâsım'a (*) itaat et' deyince, çocuk Müslüman oldu. Sonra Nebî (s.a.v.), 'Benim vasıtam ile onu cehennemden kurtaran Allah'a hamd olsun' diyerek kalktı.29
    Çocuklara ikramı ve onların terbiyelerini güzelleştirmeyi emreden30 Hz. Peygamber (s.a.v.), insanlara emrettiklerini kendi hayatında da tatbik etmekteydi. Maddî ikramı "yılın ilk turfanda meyvesini huzurunda bulunanların en küçüğüne vermekle"31 yaparken; manevî ikramı da çeşitli şakalaşmalar, hâl-hatır sormalar ile yerine getirirdi. Bazen kendi torunlarını32, bazen de başka çocukları33 omuzunda taşıyarak, onları sevindiren Hz. Peygamber'in, onlarla şakalaşması da dikkate değerdir. Mahmûd b. Rebî' (r.a.) adlı sahabi, kendisi beş yaşlarında iken Hz. Peygamber'in, bir kovadan ağzına su alarak yüzüne püskürttüğünü rivayet etmekte ve yıllar geçmesine rağmen yüzünün hiç ihtiyarlamadığını, övünerek ifade etmektedir.34 Hz. Enes ise, "Resûlullah (s.a.v.) bizlerle şakalaşır, hatta küçük kardeşime, Ey Ebû Umeyr, küçük kuşun ne oldu' diye latife eder, takılırdı."35 demektedir.
    Manevî ikram kabilinden zikredeceğimiz şu hadise ise, Hz. Peygamber'in çocuklara karşı hoşgörülü oluşunun en gü-zel örneklerinden biridir. "Çocuğun küçüklüğündeki yaramazlığını, büyüdüğü zaman aklının çok olacağına bir alâmet olarak"36 kabul eden Hz. Peygamber, yaramazlık yapan çocuklara hemen müdahale etmemeyi emretmiştir.37 Bir defasında, En
    ar'dan (*) birisinin sahibi bulunduğu hurma ağaçlarını taşlayan küçük yaramaz Rafı' b. Amr'ı, bahçe sahibi yakalayıp Hz. Peygamber'in huzuruna getirmişti. "Yavrucuğum, ağaçlan niçin taşlıyorsun" diye soran Hz. Peygamber'e Rafı', "Aç idim yâ Rasûlallah, karnımı doyurmak için taşladım" cevabını verince, "Bir daha ağaçlan taşlama yavrum, altına düşenleri alıp ye!" buyurmuş, sonra da Rafı'in başını okşayarak, "Allah'ım, bu yavrunun karnını doyur" diyerek duada bulunmuştu.38
    Öte yandan rivayetler, Hz. Peygamber'in, torunu Ümâme sırtında olduğu halde mescide girdiğini, namaz kılarken rükûa gittiğinde onu yere bırakıp, kalkınca da kaldırdığını39; yine na-maz kılarken, secdede Hasan ve Hüseyin'in, Hz. Peygamber'in sırtına çıktığını ve onlar düşmesin diye secdesini uzattığını40, ayağa kalkınca düşmemeleri için eliyle tuttuğunu41, hatta hutbede iken bile minberden inerek torunu Hasan'ı kucakladığını42 ve yanına aldığını haber vermektedir. Annesinin çocuğuna karşı şefkatini tam manasıyla takdir eden Hz. Peygamber, "Uzun kılmak niyetiyle namaza dururum, derken bir çocuk ağlaması işitir, annesine sıkıntı vermesin diye kısa keserim" buyurmaktadır.43
    Bizzat ayet ile huşu' emredildiği gibi44, Hz. Peygamber de namazın huşu içinde kılınması, başka şeyle meşgul olunmaması için çeşitli uyanlarda bulunmuştur.45 Buna karşılık, Hz. Peygamber'in namazda çocuklarla meşguliyetinden bahseden rivayetler, onlara gösterilmesi gereken müsamaha ve anlayışın hudutsuzluğunu ifade etmektedir. Ayrıca, Hasan, Hüseyin, Abdullah b. Abbas, Abdullah b. Cafer, Abdullah b. Zübeyr gibi henüz bulûğ çağına gelmemiş çocukların bîaüannı kabul etmesi de46, çocuklara verdiği değerin bir diğer örneğidir.
    ------------------------------------------------------------------------------------------------
    1."Aralarında birine bir kız olduğu müjdelendiği zaman içi gamla dolarak yüzü simsiyah kesilir. Kendisine verilen kötü müjde yüzünden halktan gizlenmeye çalışır, onu utana utana tutsun mu, yoksa toprağa mı gömsün? Ne kötü hükmediyorlar." Nahl, 16/58, 59.
    2."And olsun ki, biz insanı en güzel şekilde yarattık." Tîh, 95/4.
    3. "And olsun ki, biz insanoğullannı şerefli kıldık, onların karada ve denizde gezmesini sağladık, temiz şeylerle onları rızıklandırdık, yaratıklarımızın pek çoğundan üstün kıldık." Isrâ, 17/70.Kehf, 18/46.
    5. Müsned, V, 269.
    6. San'anî, Musannef, V.311.
    7. Furkân, 25/4; Kasas, 28/9
    8. Yûsuf, 12/84-86.
    9. Tâhâ, 20/40; Kasas, 28/10-11.
    10. insan, 76/19; Vakıa, 56/17; Tür, 52/24.
    11. Âl-ilmrân,3/14.
    12. Münâfıkûn, 63/9.
    13. Teğâbun, 64/15; Bu ayetteki "fitne", Ibn Kesîr'e göre imtihan ve sınama aracı demektir. Kul bunlarla imtihan edilerek, Allah'a âsi veya âbid olduğu bilinmiş olur. bk. Ibn Kesîr, Tefsîru Kur'âni'1-Azîm, Kahire, ıs. IV, 376.
    14. Geniş bilgi için bk. Canan, age, s. 17-20.
    15. M. Fuad Abdulbâki, Mu'cemu'l-Müfehres. ist. ts., "Rabb " mad.
    16. Nevzat Ayasbeyoğlu, Islâmiyelin Eğitime Getirdiği Değerler, ist. 1968, s.16.
    17. Bu âyetlerin tamamında "Büneyye" kelimesi geçmekledir ki, bunun Türkçemizdeki lam karşılığı "Oğulcuğum" demektir. Ancak dilimizde şefkat ve sevgi ile hitap tarzının kız erkek ayırımı olmaksızın, daha ziyade "Yavrucuğum" kelimesiyle ifade edildiğini belirtmek isteriz. Bu konuda Kur'ân-ı Kerîm'de hem babanın evlâtına, hem de evlâdın babaya karşı hitap şekillerini gösteren âyetler şunlardır: "Gemi, dağlar gibi dalgalar içinde onları götürürken, Nuh, bir kenarda ayn kalmış oğluna "Ey oğulcuğum! Bizimle beraber gel, kâfirlerle birlik olma" diye seslendi." Hûd, 11/42. Babası (Hz. Ya'kûb, oğlu Hz. Yûsuf a) şunları söyledi: "Oğulcuğum! Rüyanı kardeşlerine anlatma, yoksa sana tuzak kurarlar, zira şeytan insanın apaçık düşmanıdır." Yusuf, 12/5.
    (*) Krş. Kitab-ı Mukaddes Eski ve Yeni Ahit (Tevrat ve Incil)-Tercüms-Ist.1981.
    18. "Ey Muhammed! Biz Seni âlemlere ancak bir "rahmet" olarak gönderdik."Enbiyâ, 21/107.
    19. Müslim, Hibât, 13.
    20. Müslim, Birr, 87.
    21. El-Hâkim, Müstedrek ala's-Sahîhayn, Beyrut, ts. î, 62.
    22. Buhârî, Edeb, 18.; Müslim, Fedâil, 63; el-Hâkim, age, IV, 40.
    23. Buhârî, Cenâiz, 44.
    24. Zebîdî, Tecrid-i Sarih, IV, 376.
    25. Buhârî, Edeb, 18.; Müslim, Fedâil, 65.
    26. Tirmizı, Menâkıb, 31.
    27. Buhârî, Edeb, 22.
    28. El-Cüâm, Fadlullahi1 s-Samed fî tavdîhi'1-Edebi'l-Müfred, Kahire, 13 88,1,461.
    (*) Hz. Peygamberin künyesidir.
    29. Ebû Dâvud, Cenâiz, 5. Buhârî, Cenâiz, 79.
    30. Ibn Mâce, Edeb, 3.
    31. Muvatta', Medine, 2; Heysemî, Mecmauz-Zevâid, Beyrut, 1967, V, 39.
    32. Tirmizî, Menâkıb, 50.
    33. El-Hâkim, age, m, 555-56.
    34. Buhâri, Diim, 18, Daavât, 31.
    35. Buhâri, Edeb, 81; Ibn Mâce, Edeb, 24.
    36. Münâvî,age,IV,310.
    37. Bugünün Pedagogları da fazla usluluğu bir hastalık olarak kabul etmektedirler, bk. Jacquin, age, s. 38.
    (*) Medinenin yerli halkı.
    38. îbn Mâce, Ticârât, 67.
    39. Buhâri, Salât, 106; Muvatta1, Sefer, 81.
    40. Hey semî, age, IX, 182.
    41. Müslim, Mesâcid, 42.
    42. Buhâri, Kten, 20; Tirmizî, Menâkıb, 31.
    43. Buhâri, Ezan, 65.
    44. Mü'minûn,23/l-2.
    45. Buhâri, Ezan, 88; Ibn Mâce, ikâmet, 68.
    46. Heysemî,age,VI>40.,IX)285.


    Paylaş
    İslam'ın Çocuklara Verdiği Değer Mumine Forum

  2. 2
    Reklam




    Allahu Teala azze ve celle razi olsun degerli kardesim.



islamın çocuğa verdiği değer