1.
Vaazda HazırlıkAşaması

"HaZırlık" ve "hazır olmak" herişte olduğu gibi,' vaazda da önemlidir.
En basit günlük işlerde bile" zihinde de olsa, bir hazırlık ve plan yapi
190
CEMALTOSUN

lır. çarşıya çıkan biri, nerelereuğrayacağını, kimlerle göruşeceğini veya
neler alıp satacağını planlar ve öyle çıkar. Eğitim ve öğretimde ise "hazırlık"
çok daha önemli ve ayrıntılı' bir konudur. Bunun içindir ki, öğretmenlerden
yıllık, haftalık günlük planlanilı yapmaları önemle istenir. Teftiş
söz konusu olduğunda ilk denetlenenler bu konulardır;' daha sonra bu
planlann uygulanıp uygulanmadığı gözden g,eçirilir. \
Vaaz da bir eğitim faaliyeti olduğuna göre, bir vaizin hazırlığı vaaz
yoluyla eğitimiı;ı en önemli meselesidir. .
Genel ve .özel öğretim yöntemleh kitapl~nda "hazırlık aşama.
sı"ndan bahsedilirken üzerinde durulan belli başlı ortak noktalar şunlar-
\ dir:
31 .

1. Ne öğreteceğim? (konuyu belirlemek üzere üzerinde düşünülmesi
gereken temel sorudur).
2. Niçin.öğreteceğim? (qğretilecek olan konunun uzak ve yakin hedeflerini
belirlemeyi amaçlar).
3. Nasıl öğreteceğim? (Konuyu öğretirken kullanılacak yöntemler,
. teknikleri, araç ve gereçleri vb. belirlemeye yardımcı olur.
..
•.. ./ 4. Sonuçlan nasıl değerlenöireceğim? Oğretimin başanyla gerçekle-
. şip gerçekleşmediğim kontrol için yapılabilecek işlemleri belirlemeye
yardımcı olur.
Bu dört temel soru, bir eğitim-öğretim faaliyetim planlamaya başlamadan
ve planlama. süresince göz önünde bulundurulur. Planlamaya katkısını
artırmak bakımından bu soruları. detaylaı;ıdırmak münıkündür. Mesela
Mualla lSelçıık, özellikle. din öğretimini hedef alarak şöyle bir
detaylandırmada bulunmaktadır:
32 ,

I .. Dersimzin konu~arını öğretimin amaçl~nna uyacak şekilde seçi-
mz.

2. Dersimzin uzak ve yakın hedeflerin .tayin ve tesbit ediniz.
3. Konulan öğrenme güçlüğün'e göre sıralayınız.
4'. Ders zamanınızın müsaadesi nisbetinde lazİm olacak dökümandan
fazlasına sahip ollfnuz. .
i .

31. Aynntılı bilgi için bkz., Leyla Küç~.kahmet, Öğretim İlke ve Yöntemleri, Ank.
1992, s. 27 vd.; Cavit Binbaşıoğlu, Qenel Oğretim Bilgisi, Ankara'
1991,s. 197 vd.;
. Mürüvvet Bilen, Plandan Uygulamaya Oğretim, Ankara 1993, s. 185 vd. . .
32. Selçuk, (Beyza Bilgin ile birlikte), Din Oğretimi, Ankara 199,1, s. 159-163.

İLAHİY AT FAKÜLTELERİNDE VAİzLİK EGİTİMİ
\
5. Kullanacağınız öğretim yönetimini seçiniz.
191
6. Kullanılacak öğretim araçlarinı seçiniz.
7. Öğrencinin katılmasıııı sağlamak için tedbirler alınız .
. 8. ~ers planınızı, ilgil~ri uy~dırmaya aracı .olacak şekilde hazırlayınız.
9. İleri bir çalışma için başvurulacak yardımcı araçları seçiniz.
10. Yeni terimleri ve kelimeleri açıklamak için bir hazırlık yapınız.
i i. Bir özetlerne yapabilmek için başlıca nüktalann neler ülabilceğiıniseçiniz.
. .'
Dikkat edilirse, bazı'maddelerde geçen "ders" yerine "vaaz" ve "öğrenci"
yerine "cemaat" kavramlannı yerleştirecek .olursak, bu ilkeler vaaz
hazırlığı ve planlaması için de öldukça geçerlidir. Şimdi yukarıda zikfettiğimiz
dört temel süruya dönerek, vaaza hazırlık künusunu baştan ele alalım.
.
Vaaza Hazırhkta Belli.
~aşh aşamalar:

ı.
Konu
Seçimi:
Vaazın bir ders .olduğunu kabul edersek, bütün
derslerde .olduğu gibi, vaazda da dersin künusunun belirlemrtesi ilk aşamayı
.oluşturur. Ancak, diğer branşların aksine ühirak vaazda uyulması ve .
uygulanması gereken hazır bir mınredat yüktur. Bunun için vaiz, ilgili yö:
nergede de belirtildiği gibi, eğer müftü1ükçe belirleıımiş bir künu yüksa,
künusunu kendisi seçmek dUriı1Jlundadır. Konu seçiminde üzerinde durulması
gereken iki önemli husus'vardır: İsabetli bir künu seçebilmek ve Ko-
" nunun muhtevasını v~ sınırlarını iyi' belifleyebilmek.

İsqbetli bir konu seçebilmek:
Bir künunun önemli .oluşu, .o künuyla
muhatap .olanların ilgi :;ılanlanna girip girmemesiyle düğrudan ilgilidir.
Bunun için vaiz künusunu tesbit ederken, bu künunun cemaatin ilgi istek
ve ihtiyaçlarına yönelik .olmasına dikkat etmek durumundadır. Gerçi öyle
künular vardır
h, bunlar bizatihi önemlidir; cemaatin ilgi duymaması bu
küriuların önemini .ortadan kaldırmaz. Ancak, bizim burada vurgulamak
istediğimiz, künunun bizatihi önemli .olup .olmaması değil, cemaatin bu
künuya önem verip vermeyeceğidir. Şu peşin .olarak bilinmelidir ki, eğitim-
öğretimde önem verilmeyen hususlarda, öğrenme, yani davranış geliştirme
ihtimali sün derece zayıftır. Öyleyse, vaizde künusunu seçerken,
cemaatiri bu künuyane kadar önem vereceğini göz önünde bulundurmalıdır.

192 'CEMAL TOSUN
Cemaatin ilgisini çekecekkonular, cemaatin yaşanıakta olduklan
güncel problemler; cemaatin ilk kez duyacağı konular olabileceği gibi, sık
tekrarlanılan bir konunun farklı bir yaklaşımla sunulması ile de temin edilebilir.
Bu bakımdan, vaaz kopusunun seçimi kadar, muhtevalandınlması
ve sınırlannın belirlenmesi de önemlidir;
. Vaazın Muhtevalandırzlinası ve Sınırlandırzlması:
Vaazın muhtevalandınlması,
vaaz konusunun belirlenmesi ve cemaatin ilgi ve ihtiyaçlannın
gözönünde bulundurulması ile yakından ilgilidir. Çünkü vaiz" seçtiği
konu başlığını, yine cemaatinin ilgi, istek ve ihtiyaçlar:ina göre muhtevalandırmak
durumundadır. Bunun' sebebine yukandaki 'satırlarda kısaca
temas etmiştik: Burada üzerinde durulması gereken önemli bir nokta daha
vardır: Konuyu cemaatin ilgi, istek ve ihtiyaçlanna göre muhtevalandırmaktan
ne anlamalı? Bu sorunun ilk akla gelen cevabı yalın anlamıyla sorunun
içinde vardır. Ancak, yukarıda da belirttiğimiz gibi, vaiz, önemli
olan ve ihtiyaç duyulan konUlHıri,cemaat ilgi göstermeyerek veya cemaat
hali hazırda bunlara ihtiyaç duyduğunun farkında değil diye anlatmamaz-
. lık edemez. Öyleyse,ne' yapmalıdır? Yapılacak iş, konuyu muhtevalandınrken,
konunun önemini belirtici açıklamalan ön plana yerleştirmek QI~
malıdır. Yaiıi (jnce, konu değil, konuyailgiyi. sağlayıcı ve bir ihtiyaç
olduğunu açıklayıcıhususlar açıklanacaktır. Eğer plan bu şekilde kurulursa,
öğrenmenin gerçekleşmesine önemli ölçüde katkıda bulunulacaktır.
Cerriaatin'ilgisi meselesinde açıklık kazanması gereken bir husus da
. şudur: Doktora çalışmalanmdan buyana hep yaygın din eğitim ve özellikle
de vaaz konusuyla ilgilendiğimden, her fırsatta vaaz ve vaizler konu~
sunu gündeme getirdiğimden biliyorum; vaizlerin önemli birkısmı "cemaat
derin ve ilmi konulardan hoşlanmıyor" diyerek, bazı konulara
giremediklerinden, girseler bile ilgiyi sağlayamadıklarından şikayetçidirler.
Her yıl Ramazanprogramlanna katıldığını belirten bir vaizin bu konudaki
şu sözleri ilgi çekicidir: "Geçen sene önemli konulara girdim,
ancak cemaatten şikayetlergeldi;anlayamadıklannı belirttiler. Onun için
bu sene abdestkonusundan başladım ve tam bir hafta bu konuyu anlattım.
Cemaat mest oluyor;'. Bir kısım vaizlerde cemaatin daha çok,kıssa ve
kıssa türü. konulardan hoşlandıklannı vurgularlar~ Bütün bunlar göstermektedir
ki, bu konuda önemli sıkıntılar vardır. Ancak şurası bir gerçektir
ki, zor ve önellı1i konular her zaman güç' anlaşılır've yorucudurlar. İşte bu
noktada cemaatin seviyesi meselesi ön plana çıkar .

.Cemaatin Seviyesi:
Eğer vaiz konuyu seçerken ve özellikle de muh- "-
tevalandınrken cemaatin seviy~sini yakalayamazsa,ilgi sağlama problemi
de kendiliğinden ortaya ç:ıkacaktır. Cemaatin seviyesini yakalayabilmek
ıse büyük ölçüde camiye gelen cemaati yakından tanımaya bağlıdır.
. Vaiz, vaazedeceği cemaatin yaş ortalamalan, eğitim seviyeleri vb. hakkında

ön bilgiye sahip olmalıdır.

alıntı



Paylaş
Vaazda HazırlıkAşaması Mumine Forum